Όταν δεν ξέρεις τι αισθάνεσαι

Υπάρχουν στιγμές που κάποιος μπορεί να νιώθει έντονη δυσφορία, χωρίς όμως να μπορεί να εξηγήσει τι ακριβώς του συμβαίνει.

«Δεν είμαι καλά.»«Κάτι με πιέζει.»«Δεν ξέρω τι έχω.»

Μερικές φορές δεν μας λείπουν τα συναισθήματα. Μας λείπουν οι λέξεις για να τα αναγνωρίσουμε και να τα εκφράσουμε.

Όταν το συναίσθημα δεν έχει ακόμη όνομα

Δεν είναι πάντοτε εύκολο να διακρίνουμε αν αυτό που αισθανόμαστε είναι θυμός, φόβος, θλίψη, απογοήτευση ή ενοχή. Τα συναισθήματα συχνά συνυπάρχουν, μπερδεύονται μεταξύ τους ή εμφανίζονται με τρόπους που δεν αναγνωρίζουμε αμέσως.

Ένας άνθρωπος μπορεί, για παράδειγμα, να πιστεύει ότι είναι απλώς κουρασμένος, ενώ στην πραγματικότητα αισθάνεται απογοήτευση. Μπορεί να εκφράζει θυμό, όταν πίσω από αυτόν βρίσκεται ο φόβος της απόρριψης. Ή να αισθάνεται άγχος, χωρίς να έχει ακόμη συνδέσει αυτή την ένταση με μια ανάγκη που μένει για καιρό ανικανοποίητη.

Το συναίσθημα υπάρχει, ακόμη κι όταν δεν μπορούμε να το ονομάσουμε.

Γιατί δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε τι νιώθουμε;

Από μικρή ηλικία μαθαίνουμε —άμεσα ή έμμεσα— ποια συναισθήματα επιτρέπεται να εκφράζουμε και ποια είναι προτιμότερο να συγκρατούμε.

Φράσεις όπως «μην κλαις», «μη θυμώνεις», «δεν υπάρχει λόγος να φοβάσαι» ή «πρέπει να είσαι δυνατός» μπορεί να μας μάθουν να απομακρυνόμαστε από όσα αισθανόμαστε. Όχι επειδή τα συναισθήματα εξαφανίζονται, αλλά επειδή σταδιακά παύουμε να τα ακούμε.

Κάποιες φορές αυτή η απομάκρυνση λειτουργεί ως τρόπος προστασίας. Όταν ένα συναίσθημα είναι πολύ επώδυνο ή δεν υπάρχει ένα ασφαλές περιβάλλον μέσα στο οποίο μπορεί να εκφραστεί, ο άνθρωπος μαθαίνει να το περιορίζει ή να το αποφεύγει.

Όταν μιλά το σώμα

Όσα δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε ψυχικά μπορεί να εκφραστούν μέσα από το σώμα:

• ένταση ή σφίξιμο,

• πονοκέφαλοι,

• ταχυκαρδία,

• δυσκολία στον ύπνο,

• γαστρεντερικές ενοχλήσεις,

• ανεξήγητη κόπωση,

• ευερεθιστότητα ή ανησυχία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σωματική ενόχληση έχει ψυχολογική αιτία — τα επίμονα συμπτώματα χρειάζονται πάντοτε την κατάλληλη ιατρική διερεύνηση. Το σώμα, όμως, αρκετές φορές γίνεται ο τρόπος με τον οποίο εκφράζεται μια εσωτερική κατάσταση που δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε λόγια.

Η αναγνώριση είναι το πρώτο βήμα

Το να αναγνωρίσουμε ένα συναίσθημα δεν σημαίνει ότι θα πάψει αμέσως να μας δυσκολεύει. Μας βοηθά, όμως, να καταλάβουμε καλύτερα τι συμβαίνει μέσα μας και τι μπορεί να χρειαζόμαστε.

Αντί για το γενικό «δεν είμαι καλά», μπορούμε σταδιακά να αναρωτηθούμε:

«Τι συνέβη λίγο πριν αισθανθώ έτσι;»«Πού το νιώθω στο σώμα μου;»«Τι φοβάμαι ότι μπορεί να συμβεί;»«Τι θα είχα ανάγκη αυτή τη στιγμή;»

Δεν χρειάζεται να βρούμε αμέσως την τέλεια απάντηση. Αρκεί να αρχίσουμε να παρατηρούμε τον εαυτό μας με περιέργεια και χωρίς κριτική.

Ο ρόλος της ψυχοθεραπείας

Η ψυχοθεραπεία προσφέρει έναν ασφαλή χώρο μέσα στον οποίο ο άνθρωπος μπορεί να πλησιάσει όσα αισθάνεται, χωρίς να πιέζεται να τα εξηγήσει όλα από την αρχή.

Μέσα από τη θεραπευτική σχέση, τα ασαφή συναισθήματα μπορούν σταδιακά να αποκτήσουν νόημα και λέξεις. Ο άνθρωπος αρχίζει να αναγνωρίζει τα εσωτερικά του μοτίβα, να συνδέει το παρόν με προηγούμενες εμπειρίες και να κατανοεί καλύτερα τις ανάγκες και τις αντιδράσεις του.

Γιατί, πολλές φορές, η αλλαγή δεν ξεκινά όταν σταματάμε να αισθανόμαστε κάτι δύσκολο. Ξεκινά όταν μπορούμε να το ακούσουμε, να το ονομάσουμε και να αναρωτηθούμε τι προσπαθεί να μας πει.

Εσείς μπορείτε εύκολα να αναγνωρίσετε και να εκφράσετε αυτό που αισθάνεστε;